Đã bao đời nay, Lệ làng Mai Phong, xã Mai Trung, Hiệp Hòa, Bắc Giang  đã trở thành nếp sinh hoạt  tín ngưỡng, truyền thống, là nét đặc sắc của người dân nơi đây. Người dân Mai Phong  coi lễ hội là dịp để dân làng ôn lại công đức của các vị tiền nhân, có công giúp nước, xây dựng xóm làng. Lễ hội cũng là dịp để nhân dân trong làng báo cáo những giá trị và thành tích trong lao động, sản xuất, tự hào với truyền thống của làng, góp công, góp sức cùng tổ chức lễ hội truyền thống của làng thêm phần long trọng. Có thể nói đình Mai Phong là niềm tự hào về giá trị truyền thống, lịch sử của người dân nơi đây.

Vài nét về đình Mai Phong – xã Mai Trung và Lễ hội trong tâm thức người dân MaiPhong

Đình làng Mai Phong  nằm ở  tả ngạn sông Cầu. Đình Mai Phong thờ thánh: Cao Sơn và Tam Giang, đều là những vị tướng của vua Hùng, của Lý Nam Đế có công đánh giặc giữ nước “ Hồ quốc Tý dân”; Trừ trì diệt họa và đã được các triều đại phong kiến thời Lê, Nguyễn ban tặng phong thần làm thành hoàng làng Mai Phong. Việc thờ phụng thánh thần được tổ chức rất trọng thể, tôn nghiêm với đầy đủ các tiết lệ. Hàng năm, ngày sóc, vọng đều có lễ thờ Thánh, “Việc Làng” từ ngày mùng  3 đến mùng 5 tháng 9 Âm lịch.

Mặc dù đã được sửa lại (Tu Lý) nhưng đình Mai Phong là một trong những ngôi đình lớn, vẫn giữ được gần như nguyên bản kết cấu kiến trúc của ngày khởi tạo: Đình gồm 3 gian, 2 chái, 2 dĩ, kết cấu 6 hàng chân cột. Với chiều dài toàn đình là 18,5cm và chiều rộng là 10,70m. Riêng gian giữa có bước gian rộng 3,40m, còn lại là 3,20m.

Không cổ điêu khắc trang trí kiến trúc, đó là nét độc đáo chỉ gặp ở riêng đình Mai Phong, mà không hề thấy ở bất cứ một ngôi đình nào khác của xứ Bắc nổi tiếng nhiều đình thời Lê này; Còn một nét độc đáo nữa về bố cục kiến trúc, là đình Mai Phong làm theo kiểu chữ Nhất. Duy nhất có một tòa Đại đình 3 gian 2 chái, 48 cột. Không có chuôi vồ, cũng chẳng hậu cung. Khám thờ bằng gỗ lim đẩy lui vào tận sau cột cái.

Hiện nay, trong Đình còn lưu giữ được những tài liệu, hiện vật khẳng định giá trị lịch sử của di tích như:  bộ kiện bát cống sơn thếp,  ngai thờ sơn thếp thời Lê, bài vị thờ sơn thếp thời Nguyễn, ngai thờ có giá ngự sơn thếp thời Nguyễn, sập thờ chân qùy dạ cá thời Lê; đôi đèn thờ, 1 mâm xe, 1 giá văn sơn son;  1 bức hoành phi cổ, 1 bia hậu thẩn đá xanh; 15 cờ thần và cờ ngũ hành; 7 đạo sắc phong thời Nguyễn…và nhiều đồ thờ khác.

Với những giá trị tiêu biểu về Kiến trúc – nghệ thuật, đình Mai Phong được Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh năm 2003 theo Quyết định số 178/QĐ-CT ngày 28/01/2003.

Chúng ta đều biết, đã bao đời nay, lễ hội đình làng đã ăn sâu, bén rễ và đã trở thành một phần quan trọng, trở thành nhu cầu không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt tâm linh tín ngưỡng của mỗi cộng đồng dân cư. Hàng năm, cứ vào tháng 9 âm lịch, dân làng Mai Phong lại tổ chức lễ hội. Không khí mát mẻ của mùa thu đã hòa quện với vạn vật đang sinh sôi nảy nở tạo nên một khung cảnh nên thơ, huyền ảo. Với người dân Mai Phong, lễ hội không chỉ là dịp để tưởng nhớ công lao của các vị thành hoàng làng mà đó còn được coi đánh dấu sự khởi đầu của một năm mới với mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt với những ước mong về cuộc sống ấm no, hạnh phúc và tràn ngập niềm vui. Ở đó họ không chỉ được vui chơi thỏa thích, thực hành nhu cầu tín ngưỡng, nhu cầu về tâm linh, giúp họ cân bằng đời sống tinh thần sau một năm dài lao động căng thẳng và mệt mỏi mà còn là dịp để người dân trong làng nghỉ ngơi, tụ họp, gia tăng tình đoàn kết, cố kết cộng đồng.

Công đức vào lễ hội niềm tự hào của người dân nơi đây

Cũng như các lễ hội khác trên địa bàn huyện Hiệp Hòa, lễ hội Mai Phong hàng năm được tổ chức hoàn toàn xã hội hóa. Tức là toàn bộ số tiền để tổ chức lễ hội đều do nhân dân tự nguyện đóng góp. Với người dân Mai Phong công đức vào lễ hội là niềm tự hào của họ bởi họ quan niệm rằng việc của làng cũng chính là việc của nhà mình. Như vậy hàng năm cứ trước hội một tháng, không ai bảo ai, người con Mai Phong thay nhau công đức vào lễ hội. Ban tổ chức lễ hội lập bàn công đức tại đình, bố trí người trong Ban tổ chức thường trực để tiếp nhận công đức của các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình trong làng. Và cứ như vậy đã trở thành lệ làng từ bao giờ, không ai bảo ai mà lần lượt nhà nào cũng công đức. Có gia đình thì đại gia đình công đức. Có gia đình thì từng thành viên công đức. Số tiền công đức vào hội có khác nhau. Nhất là những người có địa vị trong xã hội, làm ăn có lãi, mở công ty, doanh nghiệp, các cơ quan doanh nghiệp đóng trên địa bàn đều sẵn sàng công đức vào lễ hội

Những người con sinh ra và lớn lên ở Mai Phong, lấy chồng, lấy vợ ở nơi khác hay những người đã thoát ly, không làm ăn sinh sống trên đất Mai Phong thường công đức muộn hơn, hầu hết trước hội một tuần họ cũng sắp xếp thời gian về đình để công đức. Số tiền họ công đức cũng tương ứng với số tiền mà người dân trong làng công đức vào lễ hội. Họ quan niệm về dự hội không chỉ là được xem hội mà họ còn muốn được tham gia, hòa mình với lễ hội, đóng góp một phần công của của mình vào việc làng. Với họ không gì tự hào bằng một năm được trở về ngôi làng của mình, chắp tay lậy Thành hoàng làng, báo cáo với Thành hoàng kết quả lao động, sản xuất của mình. Họ còn tự hào bởi mình đang góp một phần vào việc tổ chức lễ hội của làng. Theo ban tổ chức, trước hội một tuần, các thành viên của ban tổ chức chốt danh sách, số lượng người và số lượng tiền công đức vào lễ hội, phân bổ kinh phí cho các bộ phận để tổ chức lễ hội.

Ngày lễ đình năm 2024, ông Ngô Anh Thư người con của quê hương Mai Phong đã công đức hai cột cờ và cờ trị giá 40 triệu đồng; Hội đồng niên sinh năm 1976  làng Mai Phong công đức cho đình một bàn lễ đá xanh nguyên khối trị giá trên 30 triệu đồng.

Lễ hội trong tâm thức của mỗi người dân Mai Phong  từ bao đời nay vẫn không thay đổi. Dù xã hội phát triển mạnh mẽ, tốc độ đô thị hóa nhanh, đời sống vật chất và tinh thần của họ ngày càng được nâng cao nhưng có lẽ nhu cầu về tâm linh, về tín ngưỡng, tôn giáo vẫn còn tồn tại. Mỗi năm vào ngày cuối cùng của lễ hội, ai cũng cảm thấy hụt hẫng. Họ đều có chung một tâm trạng, vừa vui vẻ phấn khởi, vừa lưu luyến tiếc nuối, hẹn đến mùa hội sau sẽ gặp lại. Dù lễ hội đã khép lại nhưng dư âm của nó vẫn còn vang mãi, thôi thúc người dân hăng say làm việc, lao động sản xuất, đón chờ mùa hội tới.

Chí Tuệ