1. Thời gian và địa điểm phát hiện

+ Tháng 12 năm 1975, trống đồng được phát hiện tại Gò Mụ, thôn Lý Viên, xã Bắc Lý, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang (địa danh cũ).

+ Đây được xem là một trong những hiện vật quan trọng chứng minh sự hiện diện của văn hóa Đông Sơn ở vùng Bắc Giang. Trống đồng Bắc Lý có niên đại thuộc thời kỳ văn hóa Đông Sơn của người Việt cổ.  Văn hóa Đông Sơn tồn tại trong khoảng thời gian từ khoảng thế kỷ VII trước Công nguyên đến thế kỷ I – II sau Công nguyên
+ Năm 1998, tại xã Mai Trung (Hiệp Hòa) tiếp tục phát hiện trống đồng Xuân Giang, cho thấy khu vực này có sự phân bố của các di vật thuộc thời kỳ Đông Sơn.

2. Trống thuộc thời đại nào?

+ Các nhà khảo cổ dựa vào kiểu dáng, kích thước và đặc biệt là hệ thống hoa văn để nhận định trống Bắc Lý thuộc truyền thống văn hóa Đông Sơn.

+ Hình dáng và nhiều đặc điểm trang trí của trống có nét tương đồng với trống đồng Ngọc Lũ và các trống Đông Sơn.

+ Vì vậy, trống Bắc Lý là bằng chứng quan trọng về sự tồn tại và phát triển của cư dân thời Đông Sơn ở khu vực Bắc Giang.

3. Kích thước và tình trạng hiện vật

+ Chiều cao: khoảng 45 cm.

+ Đường kính mặt trống: khoảng 55 cm.

+ Khi được phát hiện, phần mặt trống là bộ phận còn tương đối nguyên vẹn, trong khi các phần khác không còn đầy đủ.

+ Năm 2018, huyện Hiệp Hòa đã thực hiện phục chế trống đồng Bắc Lý.

4. Đặc điểm cấu tạo và hình dáng

Trống có kiểu dáng đặc trưng của trống đồng Đông Sơn:

+ Mặt trống: hình tròn, ở trung tâm có ngôi sao nổi 12 cánh.

+ Tang trống: phình rộng, cong tròn, ôm lấy mặt trống.

+ Lưng trống: thắt lại, tạo sự chuyển tiếp giữa tang và thân.

+ Thân trống: trang trí các dải hoa văn theo chiều dọc.

+ Chân trống: xòe rộng theo dạng hình nón cụt.

+ Quai trống: kiểu quai kép hình chữ C, còn đủ hai đôi quai.

5. Hoa văn trên mặt trống

Đây là phần đặc sắc nhất của trống Bắc Lý.

+ Trung tâm là ngôi sao nổi 12 cánh.

+ Xen giữa các cánh sao là những vạch chéo song song.

+ Bao quanh ngôi sao có 9 vành hoa văn, bố trí từ trung tâm ra ngoài.

+ Gần rìa mặt trống có 4 tượng cóc, bố trí xung quanh mặt trống theo hướng ngược chiều kim đồng hồ.

+ Hoa văn gồm nhiều dạng: hoa văn hình học; vòng tròn; vòng tròn đồng tâm; hoa văn răng cưa, răng lược; các chấm nổi và đường tiếp tuyến; đặc biệt là hoa văn hình chim.

6. Đặc điểm nổi bật: hình chim

Đây có lẽ là điểm đáng chú ý nhất khi nói về nét riêng của trống Bắc Lý.

+ Có 5 hình chim được thể hiện trên một vành hoa văn.

+ Chim có mỏ dài và đuôi dài, được tạo nên chủ yếu bằng những đường thẳng, khá đơn giản và cách điệu.

+ Việc có 5 hình chim, tức số lẻ, là một đặc điểm khác biệt so với quy luật thường thấy ở một số nhóm trống Đông Sơn.

+ Tuy nhiên, cách bố trí vẫn tạo được cảm giác cân đối và hài hòa.

7. Hoa văn ở thân và chân trống

+ Thân trống có các dải hoa văn hình học chạy theo chiều dọc.

+ Có các vòng tròn đồng tâm, hoa văn răng cưa/răng lược và các dạng hình học khác.

+ Chân trống có hoa văn răng cưa, các đầu nhọn hướng xuống tạo thành những hình tam giác.

+ Có thêm các vòng tròn kép.

+ Nhìn tổng thể, các hoa văn không quá phức tạp nhưng được phối hợp khéo léo, tạo nên phong cách riêng.

8. Ý nghĩa văn hóa được diễn giải

Hình tượng trên trống phản ánh tín ngưỡng, tư duy và đời sống tinh thần của cư dân cổ.

+ Ngôi sao 12 cánh: được diễn giải liên quan đến mặt trời và 12 tháng trong năm.

+ 4 tượng cóc: được liên hệ với quan niệm về mưa, mùa màng và chu kỳ bốn mùa.

+ Hình chim: được liên hệ với cư dân Lạc Việt và nền văn minh nông nghiệp lúa nước.

9. Giá trị của trống Bắc Lý

+ Giá trị lịch sử: Trống góp phần chứng minh sự hiện diện và phát triển của văn hóa Đông Sơn tại Bắc Giang.

+ Giá trị kỹ thuật: Trống cho thấy trình độ đúc đồng và trang trí kim loại khá cao của cư dân cổ.

+ Giá trị nghệ thuật và văn hóa: Hệ thống hoa văn hình học, chim, cóc, ngôi sao… phản ánh thẩm mỹ, tín ngưỡng và thế giới quan của cư dân thời Đông Sơn.

Tóm lại

Trống đồng Bắc Lý được phát hiện vào tháng 12/1975 tại Gò Mụ, xã Bắc Lý, huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang. Với chiều cao khoảng 45 cm và đường kính mặt 55 cm, trống có kiểu dáng và hệ thống hoa văn mang đặc trưng của văn hóa Đông Sơn, tương đồng với trống Ngọc Lũ và nhiều trống Đông Sơn khác. Mặt trống có ngôi sao nổi 12 cánh, 9 vành hoa văn, 4 tượng cóc và đặc biệt là một vành có 5 hình chim mỏ dài, đuôi dài được cách điệu. Thân, tang và chân trống cũng được trang trí bằng nhiều hoa văn hình học, vòng tròn, răng cưa và răng lược. Trống Bắc Lý không chỉ cho thấy trình độ đúc đồng và nghệ thuật trang trí của cư dân cổ mà còn là một tư liệu quan trọng giúp nhận biết sự hiện diện của văn hóa Đông Sơn ở vùng Bắc Giang. Tại Bảo tàng tỉnh Bắc Giang, trống đồng Bắc Lý được trưng bày giới thiệu.

Sưu tầm, tổng hợp và giới thiệu – Có dùng Trí tuệ nhân tạo AI