1/ Thời gian và nơi phát hiện: Ngày 14/11/1998, khi thăm dò địa điểm hút cát trên sông Cầu, đoạn thuộc địa phận thôn Xuân Giang, xã Mai Trung (huyện Hiệp Hòa, bắc Giang cũ), nhóm thợ khai thác cát thôn Xuân Giang đã phát hiện và trục vớt được một chiếc trống đồng từ dưới lòng sông. Sau khi phát hiện, nhóm thợ cát đem về gia đình ở thôn Xuân Giang bảo quản. Có lẽ khi nằm dưới lòng sông được lớp cát dày bảo vệ và không phải hứng chịu bất kỳ ngoại lực nào tác động mạnh nên trống còn nguyên vẹn, nhưng khi bị chọc bằng thuốn sắt nên phần đế trống bị vỡ khoảng 1/ 4 phần lưng và chân đế.

2/ Niên đại: Dựa vào kiểu dáng, kích thước và hệ thống hoa văn, các nhà khoa học xác định trống đồng Xuân Giang thuộc thời đại Đông Sơn (từ khoảng thế kỷ VII trước Công nguyên đến thế kỷ I – II sau Công nguyên), xếp vào nhóm C trong hệ thống phân loại trống đồng Đông Sơn ở Việt Nam. 

3/ Đặc điểm: Trống có kích thước khá lớn, cao 45 cm, đường kính mặt 63 cm, nặng hơn 30 kg. Trống được đúc liền gồm mặt trống, thân trống và chân đế. Thân trống thắt ở giữa, phần tang và chân đế nở rộng. Trống tương đối nguyên vẹn do được lớp cát dưới lòng sông bảo vệ, chỉ phần đế bị vỡ khoảng 1/4 khi được trục vớt.

4/ Hoa văn và trang trí: Mặt trống có ngôi sao 12 cánh ở trung tâm, xung quanh là nhiều vòng tròn đồng tâm với các hoa văn như hình chữ V kép, chân chim. Trống có 4 vấu hình con cóc trên mặt trống, hướng theo chiều kim đồng hồ. Thân trống có thêm 4 quai/đai dùng để buộc dây và thuận tiện khi di chuyển trống. Hệ thống hoa văn trên mặt và thân trống rất phong phú, sinh động.

5/ Ý nghĩa: Cùng với trống đồng Bắc Lý, trống đồng Xuân Giang là bằng chứng quan trọng cho thấy vùng đất huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang đã có cư dân sinh sống từ thời tiền sử, đặc biệt trong thời đại đồ đồng và đồ sắt sớm. Hai chiếc trống góp phần làm rõ lịch sử lâu đời của vùng đất Bắc Giang và là những di sản vật chất quý giá gắn với văn hóa Đông Sơn.

6/ Tóm tắt:
Trống đồng Xuân Giang được phát hiện ngày 14/11/1998 dưới lòng sông Cầu, tại thôn Xuân Giang, xã Mai Trung, huyện Hiệp Hòa cũ. Trống thuộc thời đại Đông Sơn, nhóm C, cao 45 cm, đường kính mặt 63 cm và nặng hơn 30 kg. Trống có mặt hình tròn với ngôi sao 12 cánh ở trung tâm, nhiều vòng tròn đồng tâm, các hoa văn chữ V kép, chân chim và 4 vấu hình cóc; thân trống có 4 quai. Cùng với trống Bắc Lý, trống Xuân Giang là bằng chứng quan trọng về sự cư trú của cư dân thời đại đồ đồng trên vùng đất Bắc Giang và là di sản quý của văn hóa Đông Sơn.

(Sưu tầm, tổng hơp và giới thiệu – có dùng AI)