Theo cập nhật mới nhất của WMO (tổ chức quốc tế theo dõi khí tượng và khí hậu) ngày 3/9/2026, El Niño đã hình thành rõ ràng, đang mạnh lên và được dự báo có thể đạt mức rất mạnh vào cuối năm 2026, với khả năng gần 100% duy trì ít nhất đến tháng 2/2027.

1. El Niño là gì?

El Niño là một pha nóng của hệ thống khí hậu gọi là ENSO (El Niño–Southern Oscillation).

Nói đơn giản: Một vùng rất rộng của Thái Bình Dương nhiệt đới, đặc biệt vùng trung tâm và phía đông xích đạo, nóng lên bất thường → làm thay đổi hoàn lưu khí quyển → từ đó làm thay đổi thời tiết ở nhiều nơi trên Trái Đất.

Bình thường, ở vùng xích đạo Thái Bình Dương có gió tín phong thổi từ đông sang tây.

Gió này đẩy nước ấm về phía Indonesia và Australia, trong khi ở phía đông Thái Bình Dương gần Nam Mỹ có hiện tượng nước lạnh từ dưới sâu trồi lên.

Khi El Niño xuất hiện: gió tín phong suy yếu → nước nóng dồn ngược về phía trung tâm và phía đông Thái Bình Dương → nhiệt độ mặt biển khu vực này tăng mạnh.

Nước biển ấm làm thay đổi nơi hình thành mây và mưa, từ đó làm xáo trộn hệ thống hoàn lưu khí quyển toàn cầu.

Vì vậy El Niño không phải đơn giản là “một đợt nóng”.

Nó giống như một công tắc lớn làm thay đổi cách khí quyển vận chuyển nhiệt và hơi ẩm trên toàn cầu.

2. El Niño năm 2026 hình thành như thế nào và hiện nay diễn biến ra sao?

Điểm đáng chú ý là đầu năm 2026 chưa phải El Niño.

Sau khi La Niña suy yếu, hệ thống ENSO chuyển sang trạng thái tương đối trung tính. Nhưng từ mùa xuân 2026, nhiệt độ vùng biển xích đạo Thái Bình Dương bắt đầu tăng rất nhanh.

WMO hồi tháng 7 đã nhận thấy nhiệt độ vùng Niño 3.4 (khu vực tiêu chuẩn ở trung tâm Thái Bình Dương dùng để theo dõi ENSO) đang tăng mạnh, với các mô hình dự báo hướng tới một El Niño mạnh.

Đến tháng 9 thì tình hình đã rõ ràng hơn rất nhiều: El Niño 2026 đã chính thức trở thành một sự kiện mạnh.

WMO ngày 3/9/2026 cho biết:

+ El Niño đã hình thành chắc chắn.

+ Nhiệt độ mặt biển nhiệt đới Thái Bình Dương đang cao bất thường.

+ El Niño tiếp tục mạnh lên trong những tháng tới.

+ Có khả năng đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm 2026.

+Xác suất El Niño tiếp tục tồn tại đến tháng 2/2027 gần 100%.

NOAA (Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ) cũng vừa cập nhật ngày 10/9/2026, cho rằng El Niño đang mạnh lên và xác suất xuất hiện một El Niño rất mạnh trong mùa thu và mùa đông Bắc bán cầu 2026–2027 vượt 90%.

Như vậy, nếu nhìn theo diễn biến:

Đầu 2026: ENSO trung tính
↓
Xuân 2026: Thái Bình Dương bắt đầu nóng lên nhanh
↓
Hè 2026: El Niño hình thành
↓
Thu 2026: El Niño mạnh lên nhanh
↓
Cuối 2026: dự kiến đạt cực đại, có thể ở mức rất mạnh
↓
Đầu 2027: vẫn có khả năng còn ảnh hưởng.

3. El Niño 2026 ảnh hưởng khí hậu toàn cầu như thế nào?

Đây mới là phần đáng chú ý nhất.

El Niño không làm toàn bộ Trái Đất nóng lên giống nhau.

Nó làm thay đổi phân bố nhiệt và mưa.

Có nơi nóng hơn, nơi lạnh hơn; nơi mưa nhiều, nơi hạn hán.

*Trước hết là nhiệt độ toàn cầu

El Niño thường làm nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lên.

Lý do là lượng nhiệt rất lớn được tích trữ trong đại dương nhiệt đới được trao đổi mạnh với khí quyển.

Đặc biệt, El Niño mạnh có thể tạo thêm một “cú hích” cho nhiệt độ toàn cầu vốn đã cao do biến đổi khí hậu do con người gây ra.

WMO hiện cảnh báo El Niño 2026 có thể làm tăng nguy cơ:

nắng nóng cực đoan;

hạn hán;

mưa cực đoan;

lũ lụt;

cháy rừng;

biến động mùa mưa;

các hiện tượng thời tiết cực đoan khác.

Và điều rất quan trọng: El Niño không phải nguyên nhân chính của xu hướng nóng lên toàn cầu dài hạn.

Nguyên nhân nền tảng vẫn là khí nhà kính do con người làm tăng.

El Niño giống như một “cú đẩy thêm” lên nền nhiệt vốn đã cao.

4. El Niño 2026 có ảnh hưởng Việt Nam không?

Có khả năng ảnh hưởng đáng kể.

Việt Nam nằm ở khu vực Đông Nam Á, một trong những vùng chịu ảnh hưởng rõ rệt của ENSO.

Nhưng tác động không phải lúc nào cũng giống nhau.

El Niño thường có thể làm thay đổi:

+ Nhiệt độ

Có xu hướng tăng nhiệt, đặc biệt trong những thời kỳ nhất định.

+ Lượng mưa

Có thể làm thay đổi mùa mưa, mùa khô và phân bố mưa.

+ Hạn hán

Một số khu vực có thể đối mặt với nguy cơ thiếu nước cao hơn.

+ Biển và bão

ENSO cũng ảnh hưởng đến điều kiện đại dương và khí quyển, từ đó tác động đến hoạt động bão và mưa lớn ở khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông.

Tuy nhiên, không thể nói đơn giản rằng “El Niño = Việt Nam ít mưa” hoặc “El Niño = Việt Nam nóng quanh năm”.

Tác động thực tế còn phụ thuộc vào:

gió mùa;

áp cao cận nhiệt đới;

ENSO;

IOD (Indian Ocean Dipole);

hoạt động bão;

các dao động khí quyển khác.

Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cũng đã theo dõi sự chuyển sang El Niño trong các bản tin khí hậu năm 2026.

5. El Niño có ảnh hưởng tới nước ta không?

Hà Nội từ đầu hè 2026 cho tới nay, nhiều ngày nóng 38–42°C có phải do El Niño không? Có liên quan, nhưng không thể quy toàn bộ cho El Niño. Cần tránh kết luận: “El Niño làm Hà Nội nóng 42°C.”

Cách nói chính xác hơn là: El Niño tạo ra một nền hoàn lưu khí hậu thuận lợi cho nhiệt độ cao ở nhiều khu vực, nhưng nhiệt độ cực đại của Hà Nội trong từng đợt nắng nóng chủ yếu do sự kết hợp của các hệ thống thời tiết khu vực.

Ví dụ, để Hà Nội đạt 39–40°C, thường phải có sự kết hợp của: áp cao / trường khí quyển → trời ít mây → bức xạ Mặt Trời mạnh → không khí nóng → gió Tây Nam hoặc gió phơn ở những thời kỳ thích hợp → nhiệt độ tăng rất cao.

Ngoài ra còn có một yếu tố rất quan trọng: Trái Đất hiện nay đã nóng hơn nền khí hậu cũ.

WMO nhấn mạnh rằng các hiện tượng tự nhiên như El Niño xảy ra trên nền của biến đổi khí hậu do con người, khiến các đợt nóng cực đoan dễ trở nên nghiêm trọng hơn.

Do đó có thể hình dung: Biến đổi khí hậu → nâng “mặt bằng nhiệt độ”; El Niño 2026 → tạo thêm một cú đẩy; hình thế thời tiết thuận lợi ở Bắc Bộ → tạo ra những ngày 38–42°C. Đây là cách giải thích hợp lý hơn.

&

El Niño mạnh có thể làm thay đổi xác suất và đặc điểm của mùa đông, nhưng không thể khiến các quy luật mùa hoàn toàn biến mất.

Đặc biệt miền Bắc Việt Nam chịu ảnh hưởng rất mạnh của: không khí lạnh từ Siberia – Mông Cổ → các đợt gió mùa Đông Bắc → nhiệt độ miền Bắc giảm mạnh.

El Niño không thể “tắt” hoàn toàn cơ chế này. Vì vậy, dù El Niño mạnh, Hà Nội vẫn hoàn toàn có thể xuất hiện những đợt rét, thậm chí rét đậm hoặc rét hại nếu điều kiện khí quyển phù hợp.

Điều có thể xảy ra là: mùa đông trung bình ấm hơn; số ngày rét có thể thay đổi; các đợt rét có thể không kéo dài như một số năm; xen kẽ giữa những đợt lạnh có thể có những giai đoạn ấm bất thường.

&

Điều đáng chú ý nhất đối với Việt Nam trong mùa đông 2026–2027.

Có một nghịch lý khá thú vị: El Niño mạnh không có nghĩa là Hà Nội chắc chắn ấm trong mọi ngày mùa đông.

ENSO tác động đến xác suất và mô hình thời tiết quy mô lớn, nhưng một đợt không khí lạnh mạnh vẫn có thể tràn xuống miền Bắc.

El Niño mạnh có thể khiến mùa đông miền Bắc ấm hơn và làm giảm khả năng xuất hiện những đợt rét kéo dài.

Điều đặc biệt đáng quan tâm là: El Niño 2026 mới đang bước vào giai đoạn mạnh lên, trong khi mùa hè 2026 đã nóng bất thường. Vì vậy, tác động rõ hơn của El Niño có thể còn nằm ở cuối năm 2026 và đầu năm 2027, chứ không phải đã kết thúc sau mùa hè. WMO dự báo cường độ đạt đỉnh vào khoảng cuối năm 2026.

&

Chú thích 1: ENSO là viết tắt của El Niño–Southern Oscillation

Dịch sang tiếng Việt là: Dao động phương Nam El Niño

Trong đó:

+ El Niño = “Cậu bé” trong tiếng Tây Ban Nha, chỉ pha nóng.

+ Southern Oscillation = Dao động phương Nam, chỉ sự dao động của áp suất khí quyển giữa khu vực phía tây và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới.

*Tại sao El Niño và Dao động phương Nam lại đi cùng nhau?

Đây là điểm rất quan trọng. Ban đầu người ta phát hiện hai hiện tượng tưởng như khác nhau:

+ Đại dương: Nhiệt độ mặt nước biển vùng xích đạo Thái Bình Dương thay đổi → gọi là El Niño / La Niña.

+  Khí quyển: Áp suất khí quyển và hoàn lưu gió trên Thái Bình Dương cũng thay đổi → gọi là Southern Oscillation.

Sau này các nhà khoa học nhận ra: Hai hiện tượng này thực chất liên kết chặt chẽ với nhau, tạo thành một hệ thống đại dương–khí quyển gọi là ENSO.

Vì vậy, nói chính xác hơn: ENSO = hệ thống dao động tự nhiên giữa đại dương và khí quyển ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương.

Có 3 trạng thái chính:

+ El Niño  → Thái Bình Dương nóng bất thường
+ La Niña  → Thái Bình Dương lạnh bất thường
+ Trung tính → không có El Niño hoặc La Niña rõ rệt.

Đây cũng là lý do khi đọc tài liệu khí hậu, bạn sẽ thấy câu “ENSO đang chuyển sang pha El Niño”. Nghĩa là toàn bộ hệ thống đại dương–khí quyển đang chuyển sang trạng thái El Niño, chứ không đơn thuần chỉ là nước biển nóng lên.

&

Chú thích 2: Vùng Niño 3.4 là gì?

Đây là khái niệm rất quan trọng để xác định El Niño mạnh hay yếu. Các nhà khí tượng không thể chỉ nói: “Thái Bình Dương nóng lên.”

Họ phải chọn một khu vực tiêu chuẩn trên Thái Bình Dương, đo nhiệt độ mặt biển ở đó rồi so sánh với mức trung bình nhiều năm.

Một trong những khu vực quan trọng nhất là Niño 3.4.

Có thể hình dung Thái Bình Dương xích đạo từ Châu Á đến Nam Mỹ được chia thành các “ô” như thế này: Niño 4, Niño 3.4,  Niño 3,  Niño 1+2

Niño 3.4 nằm ở vùng trung tâm Thái Bình Dương xích đạo, khoảng: 5° Bắc – 5° Nam và 170° Tây – 120° Tây. Đây là một vùng biển rất rộng.

Tại sao lại chọn Niño 3.4? Bởi vì nhiệt độ nước biển tại khu vực này có mối liên hệ rất tốt với sự thay đổi của hoàn lưu khí quyển trên toàn Thái Bình Dương, từ đó phản ánh trạng thái ENSO.

Các nhà khí tượng thường sử dụng chỉ số gọi là ONI (Oceanic Niño Index), dựa trên nhiệt độ mặt biển trung bình ở vùng Niño 3.4.

Nói đơn giản:

+ Niño 3.4 nóng hơn bình thường → nghiêng về El Niño.

+ Niño 3.4 lạnh hơn bình thường → nghiêng về La Niña.

+ Gần mức bình thường → ENSO trung tính.

Ví dụ giả sử nhiệt độ trung bình của vùng Niño 3.4 vào một thời điểm nhất định đáng lẽ là 27°C, nhưng đo được 28°C, thì độ lệch là: +1°C. Nếu tình trạng nóng bất thường kéo dài đủ lâu và vượt các ngưỡng quy định, nó góp phần xác định một El Niño.

Một điểm rất dễ nhầm: Niño 3.4 không phải là một vùng biển có tên “Niño 3.4”. Đây chỉ là tên quy ước của một khu vực dùng để đo nhiệt độ đại dương.

Và cũng không có nghĩa: Nước biển ở Niño 3.4 nóng lên 1°C thì toàn bộ Trái Đất nóng lên 1°C. Không phải vậy.

Nó giống như một chiếc nhiệt kế đặc biệt của hệ thống ENSO: nhiệt độ ở đó cho chúng ta biết hệ thống khí quyển–đại dương Thái Bình Dương đang ở trạng thái nào.