“Chỉ số nhiệt” (Heat Index – HI) là chỉ số kết hợp nhiệt độ không khí + độ ẩm tương đối để ước tính cơ thể người cảm nhận nóng đến mức nào. Nó rất hữu ích khi nhiệt độ không quá cao nhưng độ ẩm lớn.

1. Công thức tính

Trước tiên đổi độ C sang độ F theo công thức F = C * 9/5 + 32.

Cơ quan Khí tượng Hoa Kỳ thường dùng công thức thực nghiệm sau, với T tính bằng độ F và RH là độ ẩm %:

HI(F)=−42.379+2.049T+10.143RH−0.225TRH−0.00684T2−0.0548RH2+0.00123T2RH+0.000852TRH2−0.00000199T2RH2HI=-42.379+2.049T+10.143RH-0.225T RH -0.00684T^2-0.0548RH^2 +0.00123T^2RH+0.000852TRH^2 -0.00000199T^2RH^2

Sau đó đổi kết quả từ độ F sang độ C: HI(°C)=(HI(°F)−32)*(5/9)

Nhưng không nên hiểu đây là một “nhiệt kế thứ hai”. Chỉ số nhiệt là một giá trị quy ước, biểu thị mức nóng mà cơ thể có thể cảm nhận trong những điều kiện nhất định.

Ví dụ: Nhiệt độ 30°C, độ ẩm 40% → cảm giác nóng tương đối dễ chịu. Nhưng 30°C, độ ẩm 80% → cảm giác nóng bức hơn rất nhiều, chỉ số nhiệt có thể lên khoảng 38°C.

2. Thang chỉ số nhiệt có phải 0–100°C không? Không. Đây là điểm rất dễ nhầm.

Chỉ số nhiệt không có một thang cố định từ 0 đến 100°C như nhiệt độ.

Nó được biểu diễn bằng °C hoặc °F, nhưng con số đó mang ý nghĩa “nhiệt độ cảm nhận tương đương”, chứ không phải nhiệt độ không khí thực tế.

Chẳng hạn: Không khí: 32°C và Độ ẩm: 70% → Chỉ số nhiệt có thể khoảng 41°C.

Điều đó không có nghĩa không khí thực sự 41°C, mà cơ thể có thể chịu tác động nhiệt tương tự như trong một môi trường nóng khoảng 41°C với độ ẩm thấp hơn.

3. Bao nhiêu là dễ chịu đối với con người?

Có thể hình dung đơn giản như sau:

≤ 27°C: Thường khá dễ chịu

27–32°C: Bắt đầu nóng, nhưng thường vẫn chịu được

32–39°C: Khá nóng; cần chú ý khi ở ngoài trời lâu

39–46°C: Rất nóng; nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe tăng

46–54°C: Nguy hiểm khi tiếp xúc kéo dài

≥ 54°C: Cực kỳ nguy hiểm

Đây là các ngưỡng nguy cơ, không phải thang “dễ chịu” tuyệt đối. Cùng một chỉ số, người già, trẻ em, người đang làm việc nặng ngoài trời hoặc chưa thích nghi với khí hậu nóng có thể chịu đựng khác nhau.

Một điểm khá thú vị là độ ẩm càng cao thì cơ thể càng khó tản nhiệt bằng cách đổ mồ hôi. Vì vậy ở Việt Nam, một ngày 32°C và 80% độ ẩm có thể khó chịu hơn nhiều so với 35°C nhưng độ ẩm chỉ 40%.