I. THỰC TRẠNG GÁNH NẶNG ĐỘT QUỤ TOÀN CẦU

• Sự gia tăng nhanh chóng: Số ca đột quỵ mới trên toàn thế giới đã tăng 70% trong giai đoạn 1990–2019 (đạt 12,2 triệu ca vào năm 2019) và ước tính đạt 13,2 triệu ca vào năm 2023 (theo nghiên cứu công bố năm 2026 trên Neuroepidemiology).
• Bản chất bệnh lý: Đột quỵ hiếm khi xảy ra đột ngột mà là kết quả tích tụ lâu dài từ lối sống và chế độ ăn uống hằng ngày.

II. 4 NHÓM THỰC PHẨM CẦN HẠN CHẾ ĐỂ GIẢM NGUY CƠ ĐỘT QUỤ

1. Thực phẩm nhiều muối

• Nguy cơ: Ăn quá 6g muối/ngày làm tăng gần 30% nguy cơ đột quỵ, đặc biệt ở người lớn tuổi và người có tiền sử huyết áp cao.
• Tác hại: Lượng muối cao kéo dài làm tổn thương nội mạc mạch máu, tăng huyết áp và thúc đẩy xơ vữa động mạch.
• Thực phẩm cần lưu ý: Dưa chua, các loại nước sốt, thực phẩm bảo quản, mì ăn liền và đồ ăn vặt nêm nếm đậm đà.

2. Thực phẩm giàu chất béo và Cholesterol cao

• Nguy cơ: Tăng nồng độ cholesterol xấu (LDL-C) – nguyên nhân chính gây ra huyết khối mạch máu não.
• Tác hại: Tích tụ mảng bám trong lòng mạch. Khi mảng bám vỡ ra sẽ gây tắc nghẽn và dẫn đến đột quỵ.
• Thực phẩm cần lưu ý: Thịt mỡ, nội tạng, kem, sữa nguyên kem, đồ ăn chiên rán, gà rán, thức ăn nhanh và trà sữa.

3. Thực phẩm và đồ uống quá ngọt

• Nguy cơ: Uống hơn 1 lon nước ngọt/ngày làm tăng 15% – 20% nguy cơ đột quỵ. Nguy cơ tăng cao ở người bị tiểu đường hoặc tiền tiểu đường.
• Tác hại: Đường dư thừa làm biến động đường huyết, đẩy nhanh quá trình lão hóa mạch máu, làm suy yếu thành mạch và làm máu trở nên nhớt hơn.
• Thực phẩm cần lưu ý: Nước ngọt, món tráng miệng, ngũ cốc ăn sáng, sữa chua có đường và các loại đồ uống có hương vị.

4. Hải sản và nội tạng động vật (Thực phẩm giàu Purin)

• Nguy cơ: Tăng axit uric trong máu. Người có nồng độ axit uric $\ge 420\,\mu\text{mol/L}$ có nguy cơ đột quỵ cao hơn khoảng 25%.
• Tác hại: Axit uric cao gây tổn thương nội mô mạch máu và làm tăng độ nhớt của máu. Nam giới trung niên và cao tuổi duy trì axit uric cao có nguy cơ đột quỵ rất lớn.
• Thực phẩm cần lưu ý: Lẩu hải sản, nội tạng động vật, đặc biệt là thói quen kết hợp bia với hải sản.

III. LỜI KHUYÊN PHÒNG NGỪA VÀ KẾT LUẬN

1. Điều chỉnh lối sống:
   • Hạn chế tối đa sự kết hợp giữa Nhiều muối – Nhiều chất béo – Nhiều đường – Nhiều purin.
   • Tránh thói quen ăn uống không điều độ, hạn chế thức khuya và giảm lối sống ít vận động.
2. Tầm soát và khám sức khỏe định kỳ:
   • Đột quỵ giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng.
   • Cần chủ động kiểm tra sức khỏe mạch máu thông qua: Siêu âm động mạch cảnh, theo dõi huyết áp, xét nghiệm lipid máu, đường huyết và nồng độ axit uric.