Sáng ngày 2 tháng 8 năm 2018 (tức 21 tháng 6 âm lịch), Ban khánh tiết xây dựng đình làng Ngọ Xá, xã Châu Minh đã long trọng tổ chức lễ đón nhận cột đá đình làng do các hội đồng niên sinh năm 1970, 1982, 1986, 1994cùng nhân dân và các nhà hảo tâm cung tiến. Đến dự buổi lễ có đông đảo các cụ cao niên và bà con, nhân dân trong thôn Ngọ Xá.

Hai giới các cụ và đại diện một số Hội đồng niên làng Ngọ Xá ra cổng làng để đón cổng đình.

 Tổng kinh phí xây dựng cổng đình là 400.000.000 đồng. Trong đó, hội đồng niên 1970 công đức 20.000.000 đồng, hội đồng niên 1982 công đức 40.000.000 đồng, hội đồng niên 1986 công đức 30.000.000 đồng và hội đồng niên 1994 công đức 40.000.000 đồng. Tổng cộng là 130.000.000 đồng. Các cụ, nhân dân trong làng và các nhà hảo tâm công đức 270.000.000 đồng.

Sau lễ đón nhận, ban khánh tiết xây dựng đình làng Ngọ Xá đã cho dựng các trụ cổng đình. Toàn bộ cổng đình được vận chuyển về từ Ninh Bình, do những thợ đá chuyên nghiệp có kinh nghiệm thiết kế, chế tác và lắp ghép. Cổng đình được làm từ đá xanh nguyên khối.

Về đến đình, các cụ trong Ban khánh tiết đã làm lễ đón nhận và khởi công dựng trụ cổng đình làng

Đại diện các Hội Đồng niên trao tiền cung tiến

Đình Ngọ Xá (Châu Minh, Hiệp Hòa) đã có từ lâu đời; cuối thế kỉ XVIII (năm Chính Hòa thứ 28 – 1767) triều đình đã ban sắc cho Người được thờ tại đình. Như vậy, di tích phải có từ trước đó rồi (trước năm 1767). Cụ thể về năm xây dựng di tích, hiện không đủ cứ liệu để khắng định.

Năm 1911 – 1912, để tiện cho việc tổ chức lễ hội, cũng như công tác bảo vệ, trông coi di tích, nhân dân địa phương chuyển đình từ bên kia  ngòi Cửu Khúc về vệ trí hiện nay.

Đình Ngọ Xá tọa lạc trên khu đất cao, thoáng, sáng sủa ở gần cuối thôn Ngọ Xá, kề đường giao thông nội thôn, ngoảnh hướng Đông, phía trước đình có ngòi Cửu Khúc chảy qua, bao quanh là xóm làng trù mật. Đình được tạo bởi 4 hạng mục công trình: nghi môn, tòa tiền tế, tòa đại đình và hậu cung.

Đình Ngọ Xá là nơi thờ Đức thánh Tam Giang – vốn là thuộc tướng của Triệu Quang Phục. Các Ngài đã phò vua giúp nước, có nhiều công lao chống giặc Lương thế kỉ VI. Tương truyền khi hiển Thánh các Ngài còn âm phù giúp nhà Tiền Lê (thế kỉ X – XI), nhà Lý diệt giặc Tống giúp cho đất nước được bình yên, nhân dân đời đời ấm no. Công lao của các Ngài đã được các sử thần xưa biên ghi trong quốc sử, trong ngọc phả, thần tích, sắc cho nhân dân nhiều nơi thờ phụng.

Đình Ngọ Xá được xây dựng với quy mô kiến trúc to đẹp, bề thế, trên các kết cấu kiến trúc gỗ của tòa tiền tế được chạm khắc đề tài tứ quý, tứ linh mang phong cách nghệ thuật chạm khắc thời Nguyễn (thế kỉ XIX). Đình hiện còn lưu giữ được nhiều tài liệu hiện vật quý: 9 sắc phong thời Lê Trung Hưng (thế kỉ XVIII) và thời Nguyễn (thế kỉ XIX – XX), 02 bia đá cùng nhiều đồ thờ tự quý: ngai thờ, bài vị, khám thờ, đài thờ… có giá trị nghiên cứu lịch sử, văn hóa. Đặc biệt hiện di tích còn lưu giữ được 03 đạo sắc phong thời Cảnh Hưng; 01 thời Chiêu Thống; 01 thời Quang Trung, đây là nguồn tài liệu quý có giá trị nghiên cứu về lịch sử di tích, nghệ thuật truyền thống dân tộc. Những đặc trưng của nghệ thuật qua các thời kỳ được thể hiện rõ trên các đạo sắc phong. Đây là tiêu bản có giá trị khoa học cao giúp cho việc giám định các công trình kiến trúc gỗ, hiện vật gốm, sứ đương đại.

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp giai đoạn từ năm 1946 đến năm 1954, đình Ngọ Xá là địa điểm ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Đình là địa điểm tổ chức các lớp Bình dân học vụ cho con em trong xã, góp phần thực hiện tốt khẩu hiệu diết giặc dốt do Đảng ta phát động ngay sau khi giành được chính quyền về tay nhân dân. Đình là địa điểm luyện tập quân sự, bồi dưỡng chính trị cho dân quân du kích địa phương. Năm 1950 – 1951, Đình là địa điểm đóng quân và là kho chứa vũ khí của Tiểu đoàn Thiên Đức, triển khai lực lượng đánh bốt Yên Phụ, bốt Xà giành thắng lợi… đây là nguồn sử liệu có giá trị khoa học, góp phần tuyên truyền giáo dục các thế hệ hôm nay và mai sau về lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Qua thời gian, ngôi đình bị xuống cấp nên đầu năm 2017 Đình Ngọ Xá được tu bổ xây dựng lại trên nền cũ. Việc xây dựng Đình đã được đông đảo quần chúng nhân dân địa phương thôn Ngọ Xá ủng hộ. Toàn bộ kinh phí xây dựng đều do bà con nhân dân trong thôn cùng các nhà hảo tâm ủng hộ. Đến tháng 1 năm 2018, Đình được xây dựng xong với nhiều các hạng mục công trình như Đại đình, tiền tế, các công trình phụ trợ khác… Ngoài ra việc xây dựng còn nhận được sự ủng hộ, công đức của các thế hệ, bà con nhân dân trong thôn như sập thờ, hương án, hoành phi, cửa võng, cột đồng trụ đá, rồng chầu mặt nguyệt bậc thang đá…

Công trình là biểu tượng văn hóa tâm linh, biểu tượng của sức dân và có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong tuyên truyền và việc giáo dục các thế hệ nhân dân trong thôn trong việc phát huy, bảo tồn các giá trị văn hóa, di tích lịch sử của địa phương.

Phát biểu tại buổi lễ đón nhận cột đá đình làng của các hội đồng niên và bà con nhân dân cùng các nhà hảo tâm , bà Nguyễn Thị Sáu – Trưởng thôn Ngọ Xá đã ghi nhận những đóng góp của các hội đồng niên nói riêng cũng như của nhân dân, con em trong thôn và các nhà hảo tâm nói chung. Qua đây bà  cũng phát động và kêu gọi nhân dân trong thôn tích cực đóng góp sức người, sức của trong việc xây dựng nông thôn mới góp phần xây dựng quê hương thôn Ngọ Xá ngày càng giàu đẹp và văn minh.

Bà Nguyễn Thị Sáu- Trưởng thôn Ngọ Xá phát biểu

Chụp ảnh lưu niệm

Những trụ cổng đình đầu tiên đã được dựng lên

NGỌ VĂN TUẤN