Từ niềm yêu thích lịch sử và muốn tìm hiểu về các nhân vật tên tuổi, tôi đã tìm thấy sự đồng cảm trong cách kể chuyện đầy mới mẻ, sáng tạo và giàu sức cuốn hút của nhà văn Lê Hoài Nam. Những trang viết của ông vừa tôn trọng sự thật lịch sử và đặc điểm nhân vật, vừa mở ra một góc nhìn mới mẻ, gần gũi và nhân văn. Trong số những truyện ngắn viết về đề tài lịch sử, “Những giọt lệ đỏ thắm” đã để lại trong tôi nhiều xúc động và suy ngẫm. Đằng sau những biến động của thời cuộc là bi kịch về một kiếp hồng nhan bạc mệnh, khiến người đọc không khỏi xót thương.

Nguồn ảnh từ Intret

Ở bài viết nhỏ này, tôi chỉ xin chia sẻ một vài cảm nhận của mình về hai nhân vật trung tâm trong truyện: Nguyễn Ánh (vua Gia Long) và công chúa Lê Thị Ngọc Bình – phu nhân của Quang Toản (vua Cảnh Thịnh) qua cách kể đầy sáng tạo của nhà văn.

Mở đầu câu chuyện là bối cảnh lịch sử dẫn đến cuộc gặp định mệnh giữa Nguyễn Ánh và Ngọc Bình. Năm 1792, vua Quang Trung – Nguyễn Huệ đột ngột băng hà. Năm 1793, Quang Toản kế vị khi ấy mới 10 tuổi, lấy niên hiệu Cảnh Thịnh. Do tuổi đời còn quá non trẻ và chưa đủ năng lực gánh vác triều chính nên nội bộ nhà Tây Sơn nhanh chóng suy yếu. Nguyễn Ánh xưng vương, lấy niên hiệu Gia Long. Năm 1802, từ Đàng Trong tiến quân ra chiếm Phú Xuân (Huế), Quang Toản tháo chạy ra Bắc thoát thân, còn Ngọc Bình bị kẹt lại giữa kinh thành trong nỗi đau khổ và tuyệt vọng. Đứng trước nàng công chúa có vẻ đẹp dịu dàng, tao nhã, bặt thiệp, quả như lời đồn, Nguyễn Ánh không khỏi rung động và say đắm. Giữa binh đao khói lửa và mối hận thù chất chồng suốt bao năm, tưởng như chỉ còn sự đối đầu và báo oán, nhưng trước dung nhan và hoàn cảnh éo le của công chúa triều Lê, Nguyễn Ánh đã dành cho nàng một tình cảm đặc biệt.

Trước tâm trạng buồn tủi, tuyệt vọng của Ngọc Bình, Nguyễn Ánh đã dùng những lời lẽ đầy trân trọng để trấn an nàng: “Phu nhân hãy cứ bình thân. Dù thế sự đã đổi thay nhưng trẫm đến đây không phải để sát hại phu nhân”. Càng ngắm nhìn, người đàn ông phong trần ấy càng bị cuốn hút trước sắc đẹp của thiếu nữ vừa tròn 19 tựa như đóa hoa đang độ hương sắc. Trái tim của bậc quân vương không khỏi xao xuyến mà thốt ra những lời rất chân thành, tha thiết: “Xin phu nhân chớ âu sầu. Phu nhân cứ ở đây. Rồi trẫm sẽ mang điều tốt lành đến với phu nhân”. Ngọc Bình chỉ còn biết nhìn bậc tân triều nhà Nguyễn với tất cả sự ngỡ ngàng. Nàng không thể tin người đàn ông trước mặt – vị quân vương “dạ sắt gan vàng”, suốt hai mươi lăm năm bôn tẩu, ăn bờ ngủ bụi, nuôi chí lớn khôi phục cơ đồ nhà Nguyễn lại có thể dịu dàng và chân thành với mình đến vậy. Một câu hỏi thoáng hiện ra trong tâm trí nàng: “Ngài bỏ trễ việc đại sự chỉ vì ta chăng?”. Câu hỏi ấy chất chứa biết bao bối rối, ngỡ ngàng, xen lẫn nỗi bâng khuâng, cảm động trước tấm chân tình mà Nguyễn Ánh dành cho mình.

Có lẽ, vì say đắm trước sắc đẹp và muốn chiếm hữu nàng, Gia Long đã đưa Ngọc Bình vào cung và xem như “viên ngọc quý, rất cần cho trẫm”. Trong số gần một trăm cung nữ là con các quan trong triều, dưới tỉnh mang đến dâng hiến cho ngài thì không ai có ngọc thể đẹp và mùi hương quyến rũ như Ngọc Bình khiến Nguyễn Ánh càng bị cuốn hút. Đọc đến đây, tôi chợt nghĩ rằng trước cái đẹp, ngay cả những bậc quân vương hay anh hùng cũng khó tránh khỏi những rung động rất đời thường, rất con người. Quả như người xưa đã nói: “anh hùng nan quá mĩ nhân quan” (anh hùng cũng khó qua được ải mĩ nhân). Ở đây là sự mê đắm trước vẻ đẹp sắc nước hương trời cùng những lời nói dịu dàng mà đầy bản lĩnh và khí chất của một chính cung hoàng hậu.

Được Nguyễn Ánh yêu thương và xem như vật báu, Ngọc Bình cũng dần mở lòng, đáp lại tấm chân tình của bậc quân vương bằng sự thủy chung và đức hy sinh của một người vợ. Tám năm gắn bó bên nhau, nàng đã hạ sinh cho Gia Long hai hoàng tử là Nguyễn Phúc Quân, Nguyễn Phúc Cự và hai công chúa là Nguyễn Phúc Ngọc Ngôn, Nguyễn Phúc Ngọc Khuê. Cả bốn người con đều được vua Gia Long rất yêu quý. Tưởng rằng hạnh phúc ấy sẽ bù đắp phần nào những thiệt thòi mà Ngọc Bình đã trải qua, nhưng số phận nghiệt ngã lại không buông tha nàng.

Rồi bi kịch cũng đến sau khi Ngọc Bình sinh người con thứ tư. Cuộc trả thù tàn khốc của Nguyễn Ánh đối với triều Tây Sơn sau ngày lên ngôi đã để lại trong lòng hoàng hậu cựu triều nỗi đau và sự ám ảnh không thể nguôi ngoai. Tất cả hiện về trong một giấc mơ như điềm báo cho kết cục đau thương đang chờ đợi phía trước. Một đêm, ba vị vua triều Tây Sơn là Nguyễn Nhạc, Quang Trung – Nguyễn Huệ và Quang Toản hiện về đều không có thân thể, chỉ còn ba chiếc đầu lâu cứ bay lơ lửng trên không như ba quả bóng tiến đến gần nàng. Đầu lâu của Nguyễn Nhạc và Quang Trung chỉ lặng lẽ nhìn nàng mà không nói gì, riêng đầu lâu của Quang Toản thì báo cho Ngọc Bình biết về thứ “âm khí” đang tích tụ trong con người Nguyễn Ánh và ông ta sẽ giết nàng bằng thứ âm khí ấy. Có lẽ, chính đạo nghĩa phu thê, dù là cả hai mới chỉ hơn 10 tuổi nhưng vẫn còn sâu nặng khiến Ngọc Bình không khỏi giằng xé tâm can. Từ sau giấc mơ đó, nàng luôn sống trong nỗi âu lo và bất an, đến mức rất sợ hãi những cuộc ái ân bạo liệt của Nguyễn Ánh. Thậm chí, nhìn ông ta bước vào phòng, “Ngọc Bình đã cảm giác như có một mùi tanh lờm lợm từ thân thể ngài xộc vào mũi nàng”. Với những chi tiết giàu sức gợi mang màu sắc huyền ảo, nhà văn đã khéo léo dẫn dắt người đọc đến cái chết đầy bi thương của Ngọc Bình.

Kết thúc truyện là hình ảnh những giọt lệ đỏ như máu lăn xuống từ khóe mắt Ngọc Bình trước khi nàng trút hơi thở cuối cùng ở tuổi  27. Đây có lẽ là chi tiết gây ám ảnh nhất. Đó không còn là những giọt nước mắt bình thường, mà là những giọt lệ đỏ thắm như máu, kết tụ mọi đau đớn, tủi cực mà nàng đã âm thầm chịu đựng trong suốt quãng đời ngắn ngủi của mình. Chỉ bằng chi tiết nghệ thuật đắt giá, nhà văn đã khắc họa trọn vẹn số phận của Ngọc Bình trước vòng xoáy nghiệt ngã của thời cuộc. Nhan đề “Những giọt lệ đỏ thắm” vì thế trở thành một hình ảnh ẩn dụ giàu ý nghĩa, khơi dậy trong lòng người đọc niềm cảm thương sâu sắc trước bi kịch cuộc đời của nàng công chúa triều Lê thời mạt vận.

Điều đọng lại trong tôi ở truyện ngắn này còn là những chi tiết đầy ám ảnh về cuộc trả thù khốc liệt giữa hai triều đại Tây Sơn và nhà Nguyễn. Những biến cố lịch sử nhuốm màu bi thương được nhà văn Lê Hoài Nam tái hiện chân thực từ sự am hiểu sâu sắc về bối cảnh, con người và thời đại. Trên nền hiện thực ấy, hai nhân vật Nguyễn Ánh và Ngọc Bình được khắc họa phù hợp với đặc điểm, tính cách của mỗi người. Hình ảnh vua Gia Long hiện lên không chỉ là một đại quân vương mạnh mẽ và quyết đoán mà còn là một người đàn ông với những ham muốn, khát vọng đời thường khiến nhân vật trở nên gần gũi hơn, không bị lý tưởng hóa hay đóng khung trong những khuôn mẫu lịch sử. Còn Ngọc Bình lại được khắc họa bằng tất cả sự trân trọng và cảm thương, để lại trong lòng người đọc niềm xót xa của kiếp hồng nhan bạc mệnh. Có lẽ cũng bởi cuộc đời nàng có nhiều éo le, bi kịch và cả những điều đặc biệt, mà suốt hàng trăm năm qua, dân gian vẫn lưu truyền câu ca dao:

Số đâu có số lạ lùng,
Con vua lại lấy hai chồng làm vua.

Hà Nội, tháng 6 năm 2026

Phạm Thị Hường