Trường THCS Đức Thắng là một ngôi trường có bề dày truyền thống, là” viên ngọc quý của sự nghiệp giáo dục Hiệp Hòa” (Lời đ/c Xuân Nghiễn- Nguyên Bí thư Huyện ủy Hiệp Hòa), nhiều năm liền là lá cờ đầu trong phong trào thi đua “Hai tốt” của giáo dục Hà Bắc, là ngôi trường đã vinh dự được Đảng , Nhà nước tặng thưởng  trọn bộ ba Huân chương lao động. Năm 2010- 2011, thầy và trò Trường THCS Đức Thắng đang nỗ lực cố gắng, nỗ lực thi đua lập nhiều thành tích xuất sắc, thiết thực chào mừng kỷ niệm 60 năm ngày thành lập trường ( 1951-2011). Nhân dịp này, Hiephoa.net sẽ đăng tải một số bài viết nói về những chặng đường vẻ vang đã qua của ngôi trường giàu thành tích ấy.

1. NHÀ TRƯỜNG TRONG NHỮNG NĂM KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP( 1951-1954)

Đầu năm 1951, cuộc kháng chiến chống Thực dân Pháp của quân và dân ta đã bước sang một thời kỳ mới. Trong lĩnh vực giáo dục, Đảng ta tiếp tục thực hiện phong trào chống giặc dốt do Bác Hồ phát động, đồng thời phát triển hệ thống trường lớp ở vùng tự do nhằm nâng cao dân trí, chuẩn bị lực lượng cán bộ cho cách mạng. Trong tình hình đó, tháng 7 năm 1951, Trường cấp 2 Tiền Tiến ( cấp II Đức Thắng ngày nay) được thành lập. Ban đầu, trường chỉ có 1 lớp 5 gồm khoảng 40 học sinh học tại ngôi chùa Sất thôn Hoàng Liên, xã Tiền Tiến ( nay là hai xã Hoàng An và Hoàng Vân, chùa Sất thuộc xã Hoàng An).

Người thầy hiệu trưởng đầu tiên của trường là Thầy Nguyễn Văn Hợp ( 1907- 1981) quê ở thành phố Bắc Giang. Lớp học sinh đầu tiên của trường có các ông Nguyễn Văn Thụ ( Bảo An- Hoàng An), ông Nguyễn văn Hồng ( con trai thầy Hợp), Ông Lê Huy Quế, người Gia Lâm, sau này cũng là giáo viên Đức Thắng, ông Tạ Thú ( Gia Lâm), ông Hinh, ông Hoàng ( Đoan Bái), ông Úc Mai Trung, Ông Huy ( Lương Phong)…và nhiều người khác nữa. Hồi ấy, do trường ở gần chợ Vân, bọn thám báo của Pháp hay hoạt động, nên sang năm 1952, trường chuyển về đóng ở Đình Vân Xuyên. Năm đó trường tuyển sinh được 3 lớp 5 nữa, nâng tổng số lên là 4 lớp. Vừa học, vừa làm, lại được sự giúp đỡ của Uỷ ban kháng chiến, hành chính địa phương, Thầy và trò nhà trường đã dựng được một ngôi trường mới tại Soi Quít của nhà cụ Sàm gồm 5 căn lớp và một nhà ở của giáo viên. Khu trường toàn lợp rạ, tường tre, vách đất…nguyên vật liệu làm trường đều quyên góp của nhân dân. Sau khi thầy Hợp đi học, Thầy Chu Quắc, người Từ Sơn làm hiệu trưởng. Các Thầy Cô trong trường thời ấy gồm có: – Thầy Vũ ứng Tường- dạy Văn -Thầy Nguyễn Văn Đôi ( Lạng Giang) dạy Địa – Thầy Đặng Lợi Minh ( Hải Phòng) dạy Toán Thầy Nguyễn Văn Cận, dạy Sử – Thầy Nguyễn Văn Quỳnh ( Bắc Ninh) dạy Toán Thày Nguyễn Văn Ngần, dạy Sinh Thầy Nguyễn Văn Tô ( Hà Đông) dạy Địa. Hồi đó, phong trào học tập vô cùng tự giác và tích cực. Có thời kỳ đề phòng máy bay địch bắn phá, trường tổ chức học tối. Học snh đi học mang theo đèn dầu tự tạo, sách vở thiếu thốn, bàn ghế cọc cạch…nhưng mọi người đều gắng sức quyết tâm học tốt. Ngoài ra, dưới sự lãnh đạo của tổ chức hiệu đoàn ( tổ chức của học sinh tự quản ) phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao cũng rất sôi nổi. Năm 1952, các thầy cô bận đi tập huấn hàng tháng, nhưng nhà trường vẫn hoạt động tốt, nhờ phong trào tự quản của học sinh. Riêng về học tập, các học sinh lớp trên có nhiệm vụ kèm cặp và chỉ bảo học sinh lớp dưới…cho nên kết quả học tập vẫn tốt. Sang năm 1953, trường tuyển thêm được 3 lớp 5 nữa thành 7 lớp. Trong tình hình mới, đề phòng sự phá hoại của địch, lúc này trường tách ra làm hai. Trường cấp 2 Tiền Tiến vẫn ở chỗ cũ, còn 2 lớp 5 mới tuyển chuyển về khu vực Soi Đành xã Trung Nghĩa ( xã Mai Trung- Hợp Thịnh ngày nay) tạo thành Trường cấp 2 Trung Nghĩa do thầy giáo Trần Cơ làm hiệu trưởng. Năm 1954, cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, hai trường cấp 2 Tiền Tiến và trường cấp 2 Trung Nghĩa đã chuyển về xã Đức Thắng, sáp nhập lại thành Trường cấp II Hiệp Hòa (Trường cấp 2 Đúc Thắng ngày nay) Thầy giáo hiệu trưởng của trường lúc đó là thầy Phạm Kỳ Nam ( sau này thầy chuyển về làm ở Báo ảnh Việt Nam). Từ đây, trường cấp 2 Đức Thắng bước sang một thời kỳ mới- Thời kỳ của những năm đầu miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội ( 1954- 1964)

Dưới đây là một số hình ảnh

Ảnh 1. Chùa Sất – Hoàng An, nơi cách đây 60 năm đặt lớp học đầu tiên của trường cấp 2 Tiền Tiến

Ảnh 2. Thầy giáo Nguyễn Văn Hợp – Vị Hiệu trưởng đầu tiên cùng hai con. Ảnh chụp từ thời kháng chiến chống Pháp.

Ảnh 3. Thầy và trò Trường Tiền Tiến ( 1951-1954)- ảnh chụp lại

Ảnh 4.  Bãi Soi Hoàng Vân, nơi dựng trường năm 1952- 1953

Ảnh 5. Đình làng Đa Hội( Hợp Thịnh)- Soi Đành ngày xưa- nơi dựng trường Trung Nghĩa ( ảnh chụp sáng 31-3-2011)

2. GIAI ĐOẠN MƯỜI NĂM ĐẦU XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở MIỀN BẮC ( 1954- 1964)

Năm 1954, miền Bắc hoàn toàn giải phóng, trường cấp II Tiền Tiến đã sát nhập với Trường cấp II Trung Nghĩa thành Trường cấp II Hiệp Hòa ( Trường THCS Đức Thắng ngày nay) . Hồi đó, trường có 8 lớp, 2 lớp 7, 2 lớp 6, 4 lớp 5 học theo chương trình giáo dục 10 năm. Trường được thầy và trò di chuyển từ Hoàng Vân và Hợp Thịnh về dựng lại tại khu đồi thuộc làng Trung Đồng ( Đức Thắng)- nay là sân vận động của trường. Tất cả đều là nhà tranh, vách đất. Trận bão năm 1955 đã làm đổ toàn bộ trường lớp, thầy trò lại nhặt nhạnh nguyên vật liệu còn lại sau trận bão và quyên góp dựng lại một ngôi trường mới ở địa điểm hiện nay. Một năm sau, ngôi trường ấy lại bị bão quật đổ. Năm 1956, trường được nhà nước cấp kinh phí, xây dựng được 9 phòng học lợp lá gồi…sau đó cơ sở vật chất của trường mỗi năm một đổi mới, bộ mặt sư phạm nhà trường ngày càng được cải thiện. Cùng với sự phát triển đó, phong trào dạy và học của nhà trường ngày càng tiến bộ.Dưới sự lãnh đạo của BCH Hiệu đoàn, phong trào tự giác, tự quản của học sinh được phát huy cao độ, quyết tâm khắc phục mọi khó khăn gian khổ để vươn lên trong học tập.

Bước vào những năm 60, đất nước ta bước vào thời kỳ mới với những phong trào thi đua nổi tiếng thời ấy như Sóng Duyên Hải, gió Đại Phong và phong trào thi đua Hai tốt do Bác Hồ phát động. Trong bối cảnh ấy, Thầy và trò Trường cấp II Hiệp Hòa đã nỗ lực phấn đấu vươn lên, trở thành một điểm sáng của giáo dục Bắc Giang nói riêng và của toàn miền Bắc thời ấy nói chung ( hồi đó cả tỉnh Bắc Giang mới có 5 trường cấp II). Năm 1961, Trường cấp II Hiệp Hòa vinh dự được đón Bộ trưởng Bộ giáo dục Nguyễn Văn Huyên về thăm và phát động phong trào thi đua Hai tốt trên phạm vi toàn miền Bắc. Tới dự Lễ phát động có đại diện của hầu hết các tỉnh thành, và các trường tiên tiến ở miền Bắc lúc bấy giờ. Kể từ đó, phong trào thi đua Dạy tốt- Học tốt của thầy và trò Trường cấp II Hiệp Hòa ngày càng khởi sắc.

Từ năm học 1961- 1962, Trường cấp II Hiệp Hòa đổi tên thành Trường cấp II- III Hiệp Hòa. Ngay năm học đó, tổ Khoa học Tự nhiên của trường vinh dự là 1 trong 4 tổ của tỉnh Hà Bắc bấy giờ được công nhận là tổ lao động XHCN. Đến năm học 1962- 1963, cả hai tổ Tự nhiên và Xã hội đều được công nhận là tổ lao động XHCN- một danh hiệu rất cao quý trong thời kỳ ấy. Và cũng trong năm học này, nhà trường được đón phái đoàn của Bộ giáo dục Trung Quốc về thăm và cũng là năm học Trường được đón nhận Huân chương Lao động hạng ba- một phần thưởng cao quý của Đảng và Nhà nước trao tặng.Để đạt được những thành tích vẻ vang đó, phải kể đến công lao của rất nhiều Thầy Cô giáo, tiêu biểu là các thầy hiệu trưởng, lần lượt kể từ năm 1954 là ThầyPhạm Kỳ Nam, Thầy Trần Huy Cơ, Thầy Hoài Tín, Thầy Vũ Ứng Tường, Thầy Nguyễn Quang Bình, Thầy Ngô Xuân Nguyên, Thầy Nguyễn Văn Ích cùng nhiều tên tuổi của các thầy giáo, cô giáo khác như Thầy Quỳnh, cô Nhã, Thầy Tô, Thầy Qúy, Thầy Hồng, thầy Sinh…và lớp lớp các thế hệ học trò Đức Thắng.

Năm học 1963- 1964, Trường tách ra thành hai trường : Trường cấp II Hiệp Hòa và Trường cấp III Hiệp Hòa. Kể từ năm học 1964- 1965, khi đế quốc Mỹ gây ra cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ nhất…Trường Đức Thắng lại bước vào một giai đoạn mới, giai đoạn cùng cả nước Xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc.

3.  Trường THCS Đức Thắng trong thời kỳ cả nước kháng chiến chống Mỹ ( 1965- 1975)

Bắt đầu từ năm học 1964-1965, khi cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc Xã hội chủ nghĩa của Đế quốc Mỹ bắt đầu, cùng với đồng bào cả nước, thầy và trò trường Đức Thắng lại bước sang một thời kỳ mới, thời kỳ xây dựng:” Nhà trường tiên tiến chống Mỹ cứu nước”. Quán triệt nghiêm túc chỉ thị 169 của Ban bí thư Trung ương Đảng, chỉ thị 88 của Thủ tướng chính phủ về việc chuyển hướng giáo dục, xây dựng mục tiêu phương pháp giáo dục phù hợp với tình hình thời chiến, nhà trường đã nhanh chóng triển khai thực hiện. Để đảm bảo an toàn, từ năm học 1965- 1966, trường sơ tán về HTX Hùng Thắng, đóng trên địa bàn của ba thôn là An Thông, Sa Long và Đông Ngàn. Đây là thời kỳ vô cùng khó khăn gian khổ nhưng cũng rất vẻ vang, sôi động của nhà trường. Toàn bộ cơ sở vật chất của trường đều do thầy trò và phụ huynh tạo dựng. Các lớp học có bờ đất bao quanh gần chạm mái, nối thông với hệ thống giao thông hào và hầm trú ẩn để phòng chống bom đạn giặc Mỹ. Học sinh đi học được gia đình trang bị mũ rơm, túi dết, ghế gấp và cả bông băng cứu thương khi cần thiết. Với trang bị như vậy, lớp học có thể diễn ra ngay dưới rặng tre hay trong rừng cây khi cần thiết. Trong những tháng năm này, toàn trường đẩy mạnh phong trào thi đua Hai tốt. Số lượng giáo viên giỏi, học sinh giỏi của trường ngày càng tăng. Trong chặng đường này, trường có 37 lượt thầy cô đạt danh hiệu Giáo viên dạy giỏi các cấp, 21 học sinh đạt giải trong các kỳ thi Học sinh giỏi.Thầy giáo Hoàng Khôn và thầy giáo Nguyễn Đình Trực đã vinh dự được nhận Phần thưởng của Bác Hồ. Cũng trong giai đoạn này, hơn 2800 học sinh đã được đào tạo ra trường, trong đó có gần 1000 em học lên cấp III, 1280 em đi bộ đội và công nhân, trực tiếp góp phần vào cuộc Kháng chiến vĩ đại của toàn dân tộc. Hàng chục thầy giáo của trường cũng đã rời bục giảng lên đường đánh giặc. Thực hiện lời dạy của Hồ Chủ Tịch : Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt- học tốt, thầy và trò trường Đức Thắng không ngừng phấn đấu vươn lên. Hầu hết các tổ đội năm nào cũng đạt danh hiệu Tổ lao động xã hội chủ nghĩa. Tỷ lệ học sinh thi đỗ vào cấp III năm nào cũng đạt từ 95% trở lên. Mặt khác trong công tác tham gia Lao động sản xuất, thực hiện nguyên lý giáo dục : Học đi đôi với hành- giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, thầy và trò đã tích cực tham gia trồng các loại cây trồng giống mới, cấy lúa tăng sản, làm bèo hoa dâu…. thu được nhiều kết quả tốt đẹp. Các hoạt động khác như phong trào xây dựng gia đình 5 tốt, tiếng kẻng ban đêm, đôi bạn cùng tiến đã xuất hiện trong thời kỳ này góp phần đưa Trường Đức Thắng trở thành một trong những điểm sáng của nền giáo dục miền Bắc nước ta thời ấy . Sự lớn mạnh của nhà trường trong thời kỳ này còn được thể hiện qua quá trình phát triển về qui mô trường lớp. Nếu như trong những năm học từ 1960 đến 1966 trường chỉ có 9 lớp, thì đến năm học 1966-1967 là 10 lớp, 1967-1968: 11 lớp, 1968- 1969 : 12 lớp….đến năm học 1973- 1974 trường mở rộng tới 23 lớp với 645 học sinh. Có thể nói, đây là những thành tích rực rỡ của thầy và trò trường Đức Thắng đạt được trong hơn 10 năm cùng cả nước chống đế quốc Mỹ xâm lược, góp phần tích cực để nhà nước tặng thưởng cho trường tấm Huân chương lao động hạng hai( 1977).Năm học 1975- 1976, hai trường cấpI và cấp II sáp nhập thành trường Phổ thông cơ sở Đức Thắng. Từ đây, trường bước sang chặng đường mới : Chặng đường 10 năm xây dựng và phát triển sau ngày thống nhất đất nước.

Bài và ảnh TRẦN THANH

Nguồn: hiephoa.net, 2/6/2011 – đăng lại 6/11/2026 trên hiephoanet.com